:: พ.ร.บ. ขนาดเกวียน พ.ศ. 2459 มาตราที่ 1-9
มีพระบรมราชโองการในพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาวชิราวุธ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ดำรัสเหนือเกล้า ฯ สั่งว่า ตามหัวเมืองในสยามรัฐสีมา มีเกวียนที่ใช้เป็นพาหนะในการเดินทาง และบรรทุกสินค้าเป็นประโยชน์อยู่เป็น อันมาก แต่เกวียนเหล่านั้นบางเมืองทำขนาดระหว่างล้อต่างกัน ไม่สามารถจะนำ ไปใช้ในทางบางเมืองได้ เป็นความลำบากขัดข้องอยู่ ทรงพระราชดำริห์เห็นว่า ถ้าให้เกวียนทั้งปวงมีขนาดระหว่างล้อเดินทางร่วมติดต่อกันได้ จะเป็นประโยชน์ แก่พลเมืองในการไปมาค้าขายยิ่งขึ้นเป็นอันมาก จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้สอบสวนได้ขนาดทางเกวียนที่มีอยู่เป็นขนาดกลางโดยมากแล้วตามหัวเมืองใน พระราชอาณาจักร ว่าขนาดทางเกวียนกว้าง 1 เมตร 45 เซ็นติเมตร นั้นเป็นขนาดสามัญ จึงได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้เจ้าพนักงานปกครอง ท้องที่ชี้แจงให้เจ้าของเกวียนจัดการแก้ไขเกวียนที่ยังไม่ได้ขนาดนั้นเป็นขนาด ระหว่างล้อทั้ง 2 ข้าง กว้าง 1 เมตร 45 เซ็นติเมตร ได้โดยมากแล้ว แต่ทรงพระราชดำริห์เห็นว่า ควรให้วางขนาดระหว่างล้อเกวียนไว้เสียให้เป็น หลักฐานเมื่อผู้ใดจะสร้างเกวียนใหม่ก็ดี หรือจะแก้ขนาดเกวียนเก่าทีมีอยู่แล้ว ก็ดี จะได้แก้ให้เป็นขนาดเดียวกัน จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้ตรา พระราชบัญญัติไว้ดังต่อไปนี้
:: ว่าด้วยนามและกำหนดใช้พระราชบัญญัติ
มาตรา 1 พระราชบัญญัตินี้ให้มีนามว่า "พระราชบัญญัติขนาดเกวียน
พระพุทธศักราช 2459" มาตรา
2 ให้ใช้พระราชบัญญัตินี้ เป็นกฎหมายตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน พระพุทธศักราช
2459 เป็นต้นไป [รก.2458/-/375]
:: อธิบายชนิดเกวียน
มาตรา
3 เกวียนเป็นยานพาหนะประเภทหนึ่ง มีล้อ 2 ล้อ ใช้ไม้ประกอบ เป็นเครื่องผูก
มีหลังคาก็ดีหรือไม่มีหลังคาก็ดี ใช้เทียมด้วยสัตว์พาหนะ เช่น โค กระบือเป็นต้น
หรือเกวียนซึ่งเรียกในท้องที่บางแห่งว่าระแทะก็ดี รวมเรียกในพระราชบัญญัตินี้ว่าเกวียนทั้งสิ้น
เว้นไว้แต่เกวียนบรรทุกอีก ชนิดหนึ่งซึ่งล้อทำด้วยเหล็กทั้งตัวหรือล้อมีเครื่องเหล็กประกอบใช้เฉพาะท้องที่มีถนนแล้ว
เกวียนชนิดนี้เรียกว่า เกวียนล้อเหล็ก ไม่นับเข้าในประเภท เกวียนแห่งพระราชบัญญัตินี้
เกวียนต้องมีขนาดอย่างเดียวกัน มาตรา
4 เกวียนต้องมีขนาดระหว่างล้อทั้ง 2 ล้อเท่ากันทั้งสิ้น คือวัดแต่ล้อข้างหนึ่งถึงล้ออีกข้างหนึ่ง
เมื่อดุมชิดกับปะแหรกแล้ว ต้องให้ ได้ 1 เมตร 45 เซ็นติเมตร เป็นส่วนกว้างของเรือนเกวียน
แต่ส่วน ยาวและส่วนอื่น ๆ ของเกวียนนั้นไม่จำกัด สุดแต่ผู้ทำจะให้ยาวเหมาะแก่
การใช้สัตว์พาหนะชนิดใดก็ได้ แต่เพื่อที่จะให้เข้าใจง่ายในการกำหนดขนาดเกวียน
ดังได้กล่าวมาแล้วใน มาตรานี้ ให้ผู้บัญชาการปกครองท้องที่ทำตัวอย่าง เกวียนขึ้นไว้ยังที่ว่าการเล่มหนึ่ง
ห้ามมิให้ผู้หนึ่งผู้ใดทำเกวียนหรือใช้ เกวียนซึ่งมีขนาดระหว่างล้อทั้ง 2 ล้อผิดกับตัวอย่างและขนาดที่ได้กำหนด
ไว้ใน มาตรานี้เป็นอันขาด เว้นแต่เกวียนบางเล่มที่มีอยู่แล้วก่อนวันใช้ พระราชบัญญัตินี้
ซึ่งผู้ว่าราชการเมืองผู้ปกครองท้องที่จะได้ผ่อนเวลาให้ แก้ไขเปลี่ยนแปลงตามความใน
มาตรา 5 มาตรา
5 เมื่อได้ประกาศให้ใช้พระราชบัญญัตินี้แล้ว ถ้าปรากฏว่าผู้ใด มีเกวียนอันผิดขนาดตามที่ได้กล่าวไว้ใน
มาตรา 4 ก็ให้ผู้นั้นแก้ไขเปลี่ยนแปลง
เกวียนของตนเสีย ให้ถูกต้องตามความประสงค์ของพระราชบัญญัตินี้ ภายในเวลา ที่ผู้ว่าราชการเมืองผู้ปกครองท้องที่จะได้กำหนดผ่อนผันให้ตามสมควร
และให้ ผู้ว่าราชการเมืองผู้ปกครองท้องที่ออกใบอนุญาตให้ใช้ได้ชั่วคราวไว้เป็นสำคัญ
แขวงเมืองใดมีกำหนดเวลาผ่อนผันให้แก้ไขเปลี่ยนแปลงเท่าใด ให้ผู้ว่าราชการ เมือง
ผู้ปกครองท้องที่เมืองนั้นประกาศให้ราษฎรทราบทั่วกัน และให้เสนาบดี ผู้ปกครองท้องที่ลงประกาศกำหนดเวลาในหนังสือราชกิจจานุเบกษาด้วย
ถ้าพ้น กำหนดนั้นไปต้องถือว่าผู้ที่มีเกวียนขนาดระหว่างล้อ 2 ล้อ ผิดจากขนาดที่ว่าไว้
ใน มาตรา 4 นั้นมีความผิด:: ว่าด้วยการจดทะเบียนเกวียน
มาตรา
6 บรรดาเกวียนทั้งปวง แม้เจ้าของจะใช้หรือมิใช้ก็ตาม เมื่อยังปรากฏเป็นรูปเกวียนอยู่แล้ว
เจ้าของเกวียนจะต้องนำมาจดทะเบียน และให้เจ้าพนักงานทำเครื่องหมายสำหรับเกวียน
ณ ที่ที่ผู้ว่าราชการเมือง จะได้ออกประกาศกำหนดท้องที่ที่จะจดทะเบียนให้ทราบทั่วกัน
และให้กำหนด ในที่ซึ่งจะเป็นการสะดวกที่สุดสำหรับประชาชน อย่าต้องให้เดินทางไกลเสีย
เวลาทำมาหากิน ทั้งให้เจ้าพนักงานทำการจดทะเบียนโดยรวดเร็วที่สุด เพื่อ มิให้เปลืองเวลาของเจ้าของเกวียนเกินกว่าเหตุด้วย
เกวียนที่เจ้าพนักงาน ได้จดทะเบียนทำเครื่องหมายแล้วจึงจะใช้ได้โดยชอบด้วยพระราชบัญญัตินี้
เว้นแต่เกวียนบางเล่มที่ผู้ว่าราชการเมืองผู้ปกครองท้องที่จะผ่อนผันออก ใบอนุญาตให้ใช้ได้ชั่วคราวในระหว่างแก้ไขเปลี่ยนแปลงตามความใน
มาตรา 5 นั้น มาตรา
7 การจดทะเบียนนั้น เจ้าพนักงานต้องจดข้อความต่าง ๆ ลงในสมุดทะเบียน และในใบอนุญาตออกให้แก่เจ้าของเกวียนเป็นสำคัญ
อย่างหนึ่ง กับต้องทำเครื่องหมายประจำที่ตัวเกวียนให้ตรงกับสำคัญที่หมายใน
ใบอนุญาตอีกอย่างหนึ่งด้วย จึงจะนับว่าเป็นอันถูกต้องชอบด้วยพระราชบัญญัตินี้
ในการจดทะเบียนนี้ห้ามมิให้เรียกเงินอย่างใด ๆ จากเจ้าของเกวียนเป็น อันขาด
ว่าด้วยโทษ มาตรา
8 ผู้ใดทำเกวียน หรือใช้เกวียน หรือมีเกวียนที่ผิดขนาด ดังที่ได้กล่าวไว้ใน
มาตรา 4 และ มาตรา
5 แห่งพระราชบัญญัตินี้ก็ดี และ เจ้าของเกวียนหรือผู้ใช้เกวียนที่ไม่จดทะเบียนตามความใน
มาตรา 6 แห่ง พระราชบัญญัตินี้ก็ดี
ผู้นั้นมีความผิดต้องระวางโทษปรับครั้งหนึ่งเป็นเงิน ไม่เกิน 20 บาท:: ว่าด้วยการรักษาพระราชบัญญัติ
มาตรา
9 ให้เสนาบดีผู้บัญชาการปกครองท้องที่ เป็นเจ้าหน้าที่ ที่จะรักษาการให้เป็นไปตามพระราชบัญญัตินี้
และให้มีอำนาจที่จะตั้งกฎเป็น ข้อบังคับสำหรับจัดการให้เป็นไปตามพระราชบัญญัติ
ถ้าและกฎนั้นได้รับ พระราชทานพระบรมราชานุญาต และประกาศในหนังสือราชกิจจานุเบกษาแล้ว
ก็ให้ถือว่าเป็นเหมือนส่วนหนึ่งในพระราชบัญญัตินี้ :: ประกาศมา ณ วันที่ 23 พฤศจิกายน พระพุทธศักราช 2458 เป็น วันที่ 1839 ในรัชกาลปัจจุบันนี้